İncelenen Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, Danıştay 3., 4., 7. ve 9. Daireleri ile Bölge İdare Mahkemesi kararları ışığında; mahsup dönemi geçmiş geçici vergi aslı ve bu vergi üzerinden kesilen üç kat vergi ziyaı cezasına ilişkin hukuki durum aşağıda özetlenmiştir.
- Mahsup Dönemi Geçmiş Geçici Vergi Aslının Durumu
Yargı kararlarında istikrar kazanmış görüşe göre, mahsup dönemi geçmiş geçici vergi aslının aranması hukuka aykırıdır.
Hukuki Dayanak ve Uygulama: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 120. maddesi uyarınca, mahsup süresi geçtikten sonra kesinleşen geçici vergilerin terkin edilmesi gerekmektedir. Mahkemeler, geçici verginin yıllık vergiye mahsuben peşin alınan bir vergi türü olduğunu, cari yıl geçtikten sonra yıllık beyannameden mahsup imkanı kalmadığını belirtmektedir.
Yargısal Sonuç: Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu (Örn: 2023/111, 2020/636) ve ilgili Daireler (Örn: Danıştay 4. Daire 2021/955, Danıştay 9. Daire 2022/3069), mahsup dönemi geçmiş geçici vergi asıllarına ilişkin tarhiyatların hukuka uygun olmadığına ve bu vergilerin terkin edilmesi (kaldırılması) gerektiğine hükmetmiştir. İdarece düzenlenen ihbarnamelerde vergi aslının aranmayacağı belirtilse dahi, mahkemeler tarhiyatın bu kısmını iptal etmektedir. - Geçici Vergi Üzerinden Kesilen Üç Kat Vergi Ziyaı Cezasının Hukuka Aykırılığı
İncelenen kararların büyük çoğunluğunda, mahsup dönemi geçmiş geçici vergi üzerinden “üç kat” vergi ziyaı cezası kesilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.
Cezanın Miktarı (Bir Kat – Üç Kat Ayrımı): Yargı mercileri, geçici verginin yıllık vergiye mahsuben peşin alınan bir vergi olması ve bu vergi nedeniyle oluşan kaybın niteliği gereği, kesilecek cezanın bir kat olması gerektiği sonucuna varmıştır.
Hukuka Aykırılık Tespiti: Danıştay 3. Dairesi (Örn: 2023/10147, 2024/1934, 2020/4735) ve Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu (Örn: 2021/522, 2020/1220) kararlarında; geçici vergi üzerinden kesilen vergi ziyaı cezasının bir katı aşan kısmında (yani üç kat kesilen cezanın iki katlık kısmında) hukuka uyarlık bulunmadığı belirtilmiştir.
Uygulama: Mahkemeler, üç kat olarak kesilen cezaları bir kata indirmekte veya bir katı aşan kısımları iptal etmektedir. Vergi ziyaına 213 sayılı VUK’un 359. maddesindeki fiillerle (kaçakçılık/sahte fatura vb.) sebebiyet verilmiş olması iddiası dahi, Danıştay 3. Dairesi’nin yerleşik içtihatlarında geçici vergi özelinde cezanın üç kat uygulanmasını haklı kılan bir neden olarak kabul görmemiş; ceza yine bir kat ile sınırlandırılmıştır (Örn: Danıştay 3. Daire 2023/4990, 2021/3307).
Sonuç
Yargı kararlarına göre;
Mahsup dönemi geçmiş geçici vergi aslı için tarhiyat yapılması hukuka aykırıdır; bu vergi aslı terkin edilmelidir.
Geçici vergi üzerinden üç kat vergi ziyaı cezası kesilmesi hukuka aykırıdır; ceza, vergi aslının bir katı ile sınırlandırılmalıdır.
